- "Γυναίκες Εικαστικοί στην Ιστορία της Τέχνης"
Τα άρθρα που ακολουθούν, αφορούν κατά κύριο λόγο τις γυναίκες εικαστικούς, ζωγράφους, γλύπτριες, φωτογράφους, χαράκτριες, κτλ.

- Kαθώς πρόκειται για μια διαρκή έρευνα και αναζήτηση πηγών και πληροφοριών, τα ήδη δημοσιευμένα άρθρα ανανεώνονται κάθε τόσο με συμπρηρωματικά στοιχεία, ώστε να αποκτήσουν μια όσο το δυνατόν πληρέστερη μορφή.

-Δημοσίευση :περιοδικό "Ρωγμές"

Τετάρτη, 5 Νοεμβρίου 2008

"ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ " (-7)



Rennaisance





Λεονάρντο Ντα Βίντσι: «Βιτρουβιανός άνθρωπος»





Η Ιταλική Αναγέννηση


-Γενικά-




(Δεν μπορώ να μην κάνω μια μεγάλη παρένθεση στο κύριο θέμα μου που αφορά τις γυναίκες δημιουργούς και να μην αναφερθώ στα γενικά χαρακτηριστικά μιας εποχής που υπήρξε ο πρόδρομος του σύγχρονου κόσμου και στους σημαντικότερους άρρενες πρωταγωνιστές της, ώστε να γίνει αντιληπτό στη συνέχεια, κάτω από ποιες συνθήκες δημιούργησαν και αγωνίστηκαν, αλλά και ποιους συναγωνίστηκαν οι γυναίκες καλλιτέχνες)






















Simone Martini (1284-1344) Ευαγγελισμός ( όψιμο γοτθικό στυλ)




Η Αναγέννηση (γαλλικά: Renaissance, ιταλικά: Rinascimento) ήταν ένα πολιτιστικό κίνημα που εκτάθηκε χρονικά περίπου από το 14ο έως και τον 16οαιώνα, με αφετηρία την Ιταλία από τα τέλη του Μεσαίωνα και σταδιακά διαδόθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον καλλιτέχνη και κριτικό Giorgio Vasari (1511-1574) στο βιβλίο του « Βίοι καλλιτεχνών» (που δημοσιεύτηκε το1550).

Στο βιβλίο του ο Vasari προσπαθούσε να καθορίσει την διαφορά μεταξύ της βάρβαρης γοτθικής τέχνης και της νέας πνοής που δόθηκε από τους Ιταλούς καλλιτέχνες τους τελευταίους αιώνες.

Μετά την κατάρρευση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι τέχνες είχαν περιέλθει σε παρακμή (στη Δυτική Ευρώπη) και μόνο οι καλλιτέχνες της Τοσκάνης, αρχίζοντας από τον Cimabue (1240-1301) τον Simone Martini και τον Giotto (1267-1337) άρχισαν σταδιακά ν’ αντιστρέφουν αυτή την πτώση στις τέχνες.

Σύμφωνα με τον Vasari, η αρχαία τέχνη έπαιξε κεντρικό ρόλο στην ιταλική Αναγέννηση. Παρ’ όλ’ αυτά,μόλις το 19ο αιώνα άρχισε να χρησιμοποιείται ως όρος η γαλλική λέξη Renaissance.









Giotto di Bondone- «Ο θρήνος για το Χριστό» 1305




Αν και η αναγέννηση προκάλεσε επαναστάσεις σε πολλούς τομείς του πνεύματος, καθώς και κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές, είναι περισσότερο γνωστή για τις εξελίξεις στον κόσμο της τέχνης και τη συνεισφορά τέτοιων μορφών όπως ο Leonardo Da Vinci και ο Michelangelo, οι οποίοι ενέπνευσαν τον όρο "Renaissance men".


Διάφορες θεωρίες έχουν προταθεί όσον αφορά την προέλευση και τα χαρακτηριστικά, θεωρίες που εστιάζουν σε ποικίλους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικοπολιτικών ιδιαιτεροτήτων της Φλωρεντίας την εποχή εκείνη: η πολιτική δομή της, η διακυβέρνησή της από την κυρίαρχη οικογένεια των Μεδίκων και η μετανάστευση των ελλήνων μελετητών και των αρχαιοελληνικών κειμένων στην Ιταλία, μετά από την πτώση της Κωνσταντινούπολης.

Παρά το ότι η ιστοριογραφία της Αναγέννησης υπήρξε μακροχρόνια και σύνθετη, και υπάρχουν πολλές αντιθέσεις μεταξύ των ιστορικών ως προς τη χρησιμότητα της αναγέννησης ως όρου και ως ιστορικής εποχής, πολλοί είναι εκείνοι που εστιάζουν κυρίως στη σύνδεση και την συνέχεια των δύο εποχών (Μεσσαίωνα -Αναγέννησης).

Ξεκινώντας από την Ιταλία, και ενώ εξαπλωνόταν στο υπόλοιπο της Ευρώπης μέχρι το 16ο αιώνα, η επιρροή της είχε επιπτώσεις στη ευρωπαϊκή διανοητική ζωή, στη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία, την τέχνη, την πολιτική, την επιστήμη, τη θρησκεία, και άλλες σε πτυχές της διανοητικής έρευνας.












Arnolfo di Cambio- Santa Maria del Fiore. Η κατασκευή της άρχισε το 1245.


Οι μελετητές της Αναγέννησης υιοθέτησαν τη μέθοδο των Ανθρωπιστών στις μελέτες των αρχαίων φιλοσοφικών κειμένων και αναζήτησαν το ρεαλισμό και την ανθρώπινη συγκίνηση στις τέχνες.

Σύμφωνα με τον Vasari η περίοδος αυτή διαιρείται σε τρεις φάσεις: την πρώτη φάση εγκαινιάζουν ο Cimabue, ο Giotto και ο Di Cambio, τη δεύτερη φάση ο Masaccio, ο Brunelleschi και ο Donatello και η τρίτη επικεντρώνεται στον Bramante, τον Leonardo Da Vinci,τον Michelangelo, τον Raphael και τον Titian. (Βέβαια, ανάμεσά τους, υπάρχουν και άλλοι πολλοί σημαντικοί καλλιτέχνες, που δεν αναφέρονται).

Όπως θα δούμε παρακάτω, δεν ήταν μόνο η όλο και αυξανόμενη συνειδητοποίηση της κλασσικής αρχαιότητας που οδήγησε σ’ αυτήν την ανάπτυξη, αλλά και η αυξανόμενη επιθυμία να μελετηθεί και να ληφθεί η φύση ως πρότυπο.

Οι φιλόσοφοι της Αναγέννησης επεδίωξαν τη γνώση μέσ’ από τα αρχαία κείμενα, γραμμένα στα λατινικά ή στα αρχαία ελληνικά. Οι μελετητές «ξεσκόνισαν» στην κυριολεξία τις μοναστηριακές βιβλιοθήκες της Ευρώπης, ψάχνοντας για έργα συγγραφέων της κλασσικής αρχαιότητας, όπως ο Πλάτωνας, ο Κικέρωνας, ο Πλίνιος ο πρεσβύτερος και ο Vitruvius, που είχαν β υθιστεί στη λήθη για αιώνες, αλλά συντηρήθηκαν στα πλαίσια της βυζαντινής αυτοκρατορίας, στον ισλαμικό κόσμο και σε μερικές μοναστικές βιβλιοθήκες, καθώς και μεταφράσεις ελληνικών και αραβικών κειμένων στα λατινικά. Στην επιθυμία τους να βελτιώσουν και να τελειοποιήσουν την κοσμική τους γνώση, βρήκαν μέσα

σ’ αυτά τα κείμενα ένα εντελώς διαφορετικό συναίσθημα της υπερβατικής πνευματικότητας από τον ασφυκτικά πιεστικό μεσαιωνικό Χριστιανισμό. Αντί όμως να απορρίψουν το χριστιανισμό, πολλά από τα μεγαλύτερα έργα της Αναγέννησης, εμπνεύστηκαν και αφιερώθηκαν σε αυτόν και η ίδια η εκκλησία πατρονάρισε πολλά από αυτά τα έργα.














Ο καθεδρικός της Φλωρεντίας με τον περίφημο θόλο του Μπρουνελλέσκι( 1420-1436). Ο Μπρουνελλέσκι επαναστάτησε έναντι του γοτθικού ρυθμού - οι Ιταλοί θεωρούσαν τους Γότθους υπαίτιους για την κατάρρευση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας-κατορθώνοντας ένα αρχιτεκτονικό θαύμα,διαμορφώνοντας νέους κανόνες ομορφιάς και αρμονίας. Ήταν αυτός που έδωσε στους καλλιτέχνες τη μαθηματική λύση του προβλήματος της προοπτικής. Το ενδιαφέρον και ο ενθουσιασμός που προκάλεσε αυτή η ανακάλυψη στους κύκλους των ζωγράφων, πρέπεινα ήταν τεράστια (Gombrich).



Εντούτοις, πραγματοποιήθηκε μια αισθητή μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο οι διανοούμενοι προσέγγιζαν τη θρησκεία, μια μεταβολή που αντανακλάται σε πολλές άλλες περιοχές της πνευματικής ζωής. Καλλιτέχνες όπως ο Masaccio, προσπαθώντας να απεικονίσουν την ανθρώπινη μορφή ρεαλιστικότερα, ανέπτυξαν τις τεχνικές της προοπτικής και της φυσικότερης απόδοσης του φωτός. Πολιτικοί φιλόσοφοι, όπως ο Machiavelli, επιδίωξαν να βελτιώσουν τα συστήματα διακυβέρνησης με βάση τη λογική. Εκτός από τη μελέτη των κλασσικών, οι συγγραφείς άρχισαν όλο και περισσότερο να χρησιμοποιούν τις τοπικές γλώσσες και σε συνδυασμό με την εφεύρεση της τυπογραφίας, έγινε επιτρεπτό σε όλο και περισσότερους να έχουν πρόσβαση στα βιβλία, ειδικά στη Βίβλο.


Τελικά, η Αναγέννηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως προσπάθεια από τους διανοούμενους να μελετηθεί και να βελτιωθεί η μη θρησκευτική και εγκόσμια σκέψη, τόσο μέσω της αναβίωσης των ιδεών της αρχαιότητας, όσο και μέσω των νέων φιλοσοφικών προσεγγίσεων.
































« Η Αγία Τριάδα, η Παρθένος, ο Ιωάννης και οι δωρητές» τοιχογραφία του Μαζάτσιο (Masaccio)1426-27, Santa Maria Novella,

Φλωρεντία. Ο πρώτος που ανακάλυψε την προοπτική, χρησιμοποιώντας στοιχεία αρχιτεκτονικής στις συνθέσεις του. Πρέπει να ήταν μια σπάνια μεγαλοφυΐα, αφού, ενώ έζησε μόνον 28 χρόνια, κατάφερε να πραγματοποιήσει μιαν αληθινή επανάσταση στη ζωγραφική.





Καθοριστικό ρόλο σ’ αυτή την εξέλιξη, όπως είπαμε,έπαιξε η αφομοίωση της ελληνικής και αραβικής γνώσης. Η πλειοψηφία των έργων της αρχαιοελληνικής κλασσικής γραμματείας και της ρωμαϊκής νομοθεσίας που διασώζονται μέχρι σήμερα, διατηρήθηκαν μέσω του Βυζαντίου. Επιπλέον, οι σταυροφορίες του 12ου και 13ου αιώνα, η παρακμή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από το 1204 μέχρι και την τελική πτώση της το 1453 και το κλείσιμο των πανεπιστημίων από τους Οθωμανούς Τούρκους, οδήγησε σε μια αυξανόμενη έξοδο των ελλήνων μελετητών προς την Ιταλία και πέρα απ’ αυτήν.

Αυτοί οι μελετητές που κατέφυγαν στη Δύση μαζί με τα αρχαία τους κείμενα και τη γνώση του κλασσικού

ελληνικού πολιτισμού, έφεραν μαζί τους και την τέχνη της εξήγησης, δηλαδή της διευκρίνησης, της κριτικής ερμηνείας των κειμένων και της κριτικής σκέψης.





















Donatello: «Το συμπόσιο του Ηρώδη» επιχρυσωμένο, ορειχάλκινο
ανάγλυφο-καθεδρικός της Σιένα(1427). Ο μεγαλύτερος γλύπτης του κύκλου του Μπρουνελλέσκι. Είναι ο πρώτος που ξεφεύγει απ’ τα παραδοσιακά πρότυπα και στρέφεται προς τη συνειδητή μελέτη του ανθρώπινου σώματος και της εκφραστικότητάς του, πράγμα που είχε να συμβεί από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων και των Ρωμαίων.



Καθώς εξελισσόταν η κατάκτηση της ιβηρικής χερσονήσου από το Ισλάμ, πολυάριθμα ελληνικά και αραβικά έργα συγκεντρώθηκαν από ιδρύματα όπως η βιβλιοθήκη της Córdoba, η οποία υποστήριξε ότι έχει 400.000 τίτλους βιβλίων! Τα έργα της ελληνικής αρχαιότητας και των ελληνιστικών χρόνων (όπως του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Ευκλείδη, του Πτολεμαίου, του Πλωτίνου) και των μουσουλμάνων επιστημόνων και των φιλοσόφων (όπως Geber, Abulcasis, Alhacen, Avicenna,

Avempace και Averroes) ανακαλύφθηκαν ξανά από τον Δυτικό κόσμο και τροφοδότησαν τους ευρωπαίους μελετητές με νέο διανοητικό υλικό. Ιδιαίτερα στην περίπτωση των μαθηματικών, η μελέτη των οποίων άκμαζε στη Μέση Ανατολή, αφομοιώθηκε από τους Δυτικούς το μεγαλύτερο μέρος των έργων των μουσουλμάνων αλλά και των Ινδών μαθηματικών, και εφαρμόστηκε σε πολλά διαφορετικά πεδία.






















Bramante: Tempietto του San Pietro στη Ρώμη. 1502- η ακμή της Αναγέννησης.
Είναι η εποχή κατά την οποία οι καλλιτέχνες αποκτούν την ελευθερία τους.








Οι κοινωνικοπολιτικές δομές της Ιταλίας



Η εμφάνιση της Αναγέννησης στην Ιταλία ήταν πιθανότατα το αποτέλεσμα της σύνθετης αλληλεπίδρασης ποικίλων παραγόντων. Οι ιδιαιτερότητες των πολιτικών δομών του όψιμου ιταλικού μεσαίωνα και το ασυνήθιστο κοινωνικό κλίμα του επέτρεψαν την εμφάνιση μιας σπάνιας πολιτιστικής άνθησης.

Η Ιταλία την εποχή εκείνη δεν είχε αποκτήσει ακόμα ενιαία πολιτική διακυβέρνηση. Αντ' αυτού, ήταν διαιρεμένη σε μικρότερα τμήματα με τη μορφή πόλεων -κρατών: το βασίλειο της Νάπολης έλεγχε το νότο, η Δημοκρατία της Φλωρεντίας και τα κρατίδια της παπικής εκκλησίας (σήμερα: κρατίδιο του Βατικανού) το κέντρο, η Γένοβα και το Μιλάνο έλεγχαν το Βορρά και τη δύση και Βενετία την ανατολή. Κατά το15ο αιώνα η Ιταλία ήταν μια από τις πιο αστικοποιημένες περιοχές στην Ευρώπη.

Καθώς οι περισσότερες από τις πόλεις της ξεπήδησαν ανάμεσα από τα ερείπια των αρχαίων ρωμαϊκών κτηρίων, είναι φυσικό πως η κλασσική φύση της αναγέννησης συνδέεται άμεσα με την προέλευσή της από την ενδοχώρα της πρώην Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Λόγω του πλεονεκτήματος που της έδινε η θέση της στο κέντρο της Μεσογείου, η ανάπτυξη του εμπορίου στις δημοκρατίες της Φλωρεντίας και ειδικά της Βενετίας, η οποία αποτελούσε τότε το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της Μεσογείου και συνεπώς και διανοητικό σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, οδήγησε σε μια σχετική πολιτική ελευθερία που συνέβαλλε σημαντικά στην ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική πρόοδο.





















Michelangelo "Pietà" 1498- 99, Βασιλική του Αγίου Πέτρου- Ρώμη




Η Βενετία ήταν η πύλη της Ευρώπης για το εμπόριο με την Ανατολή, και παραγωγός φίνου γυαλιού, ενώ η Φλωρεντία έγινε η πόλη του μεταξιού. Ο πλούτος που πλημμύρισε την Ιταλία σήμανε ότι τα άτομα είχαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο για σπουδή και πνευματική καλλιέργεια και μπορούσαν να ανατεθούν μεγάλα δημόσια και ιδιωτικά καλλιτεχνικά προγράμματα.

Ένας άλλος παράγοντας που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό, ήταν η ερήμωση που προκλήθηκε από το μαύρο θάνατο (πανώλη) κατά το 14ο αιώνα στη Φλωρεντία -και αλλού στην Ευρώπη- οδήγησε τους ανθρώπους σε μιαν αναθεώρηση της αντίληψής τους για τον κόσμο.

Η Ιταλία ιδιαίτερα χτυπήθηκε άσχημα από την πανούκλα. Η οικειότητα με το θάνατο οδήγησε τους φιλοσόφους να σκεφτούν περισσότερο για την ζωή στη γη, παρά για την πνευματικότητα και τη ζωή μετά το θάνατο. Επίσης,οδήγησε σε ένα νέο είδος θρησκευτικής ευσέβειας, που φανερώνεται από τις δημόσιες και ιδιωτικές αναθέσεις μεγάλων θρησκευτικών έργων.Οι παραπάνω παράγοντες και συνθήκες, επηρέασαν βαθύτατα την ανθρώπινη σκέψη και οδήγησαν στον Ανθρωπισμό(Humanism), ο οποίος δεν ήταν μια φιλοσοφία αυτή καθ’ αυτή, αλλά μάλλον μια γνωστική μέθοδος, ένα διανοητικό κίνημα, που είναι, τελικά, άρρηκτα συνδεδεμένο με την Αναγέννηση, το οποίο αναπτύχθηκε και εξαπλώθηκε κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 14ου αιώνα.Δεν θα μπορούσε να υπάρξει Αναγέννηση του πνεύματος χωρίς τον Ανθρωπισμό και ο διανοητικός μετασχηματισμός που αυτός επέφερε, δεν θα μπορούσε να έχει αποτέλεσμα άλλο παρά την Αναγέννηση, η οποία αποτέλεσε τη γέφυρα μεταξύ του Μεσαίωνακαι της σύγχρονης εποχής.

Η Αναγέννηση ως πολιτιστικό κίνημα, περιέλαβε στην εκπαίδευση την μελέτη της κλασσικής γραμματείας,την αναβίωση ορισμένων κλασσικών ιδεών που ήταν χαμένων από καιρό στη δυτική Ευρώπη, την ανάπτυξη της γραμμικής προοπτικής στη ζωγραφική, και της βαθμιαίας διάδοσης της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.


Δύο μεγάλοι ιταλοί λόγιοι της εποχής, ο Πετράρχης (1304 – 1374) και ο Βοκκάκιος (1313 –1375) μελετητές, στοχαστές, συγγραφείς, ποιητές και πολύ καλοί φίλοι, θεωρούνται ως οι πατέρες του Ανθρωπισμού, οι οποίοι με τις μελέτες και τα κείμενά τους συνέβαλλαν στην αλλαγή της συνείδησης των συγχρόνων τους. Ήταν οι πρώτοι που αποκάλεσαν Μεσαίωνα την Εποχή του Σκότους που μόλις είχε παρέλθει.


Σε αντίθεση με το μεσαιωνικό σχολαστικισμό, που εστιάστηκε στην επίλυση των διαφορών και των αντιφάσεων μεταξύ των συγγραφέων, οι ανθρωπιστές μελετούσαν τα αρχαία κείμενα από το πρωτότυπο, και τα αξιολογούσαν μέσω ενός συνδυασμού συλλογιστικής και εμπειρικών στοιχείων.

Η εκπαίδευση των ανθρωπιστών βασίστηκε στη μελέτη της ποίησης, της γραμματικής, της ηθικής και της ρητορικής.

Προ πάντων, οι ανθρωπιστές υποστήριξαν τη «μεγαλοφυΐα του ατόμου... τη μοναδική και εξαιρετική δυνατότητα του ανθρώπινου μυαλού».

Οι ανθρωπιστές μελετητές διαμόρφωσαν το διανοητικό τοπίο καθ' όλη τη διάρκεια της πρώιμης σύγχρονης περιόδου. Πολιτικοί φιλόσοφοι όπως ο Niccolο Machiavelli, ο Thomas More, και θεολόγοι όπως

o Έρασμος, ο Zwingli, και ο Μαρτίνος Λούθηρος, προκάλεσαν το αριστοτελικό καθεστώς, εισάγοντας νέες, ριζοσπαστικές θεολογικές ιδέες, αναβίωσαν τις ιδέες των ελλήνων και ρωμαίων φιλοσόφων και τις

εφάρμοσαν στην κριτική τους για τη σύγχρονη διακυβέρνηση.


















Raphael - «Το θαυματουργό ψάρεμα» (1515)





Η
Τέχνη



Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τέχνης της Αναγέννησης ήταν η ανάπτυξη της ιδιαίτερα ρεαλιστικής γραμμικής προοπτικής. Πρώτος ο Giotto μεταχειρίζεται τη ζωγραφική ως παράθυρο στο χώρο, αλλά αυτό συνέβη υπό την μεγάλη επιρροή των αρχιτεκτόνων Filippo Brunelleschi (1377-1446) και Leon Battista Alberti (1404-1472) όποτε και η προοπτική τυποποιήθηκε ως καλλιτεχνικό χαρακτηριστικό και τεχνική. Ο Brunelleschi ήταν ο πρώτος που μελέτησε τα αρχαία κλασσικά κτήρια Συνδυάζοντας την εκ νέου ανακαλυπτόμενη γνώση από το συγγραφέα του1ου μ.Χ. αιώνα, Vitruvius και την ακμάζουσα επιστήμη των μαθηματικών, διατύπωσε το ύφος της αναγεννησιακής

αρχιτεκτονικής βελτιώνοντας τις κλασσικές φόρμες.

Ο σημαντικότερος αρχιτεκτονικός άθλος του Brunelleschi στην εφαρμοσμένη μηχανική, υπήρξε η οικοδόμηση του θόλου του Καθεδρικού ναού της Φλωρεντίας.

Ο Alberti, πάλι, ήταν αυτός που πρώτος χρησιμοποίησε ξανά την ρωμαϊκή αψίδα στη βασιλική του St. Andrew στην Mantua Το σημαντικότερο αρχιτεκτονικό δείγμα της αναγέννησης ήταν η επανοικοδόμηση της βασιλικής του Αγ.Πέτρου, συνδυάζοντας τις ικανότητες του Bramante, του Michelangelo, του Raphael, του Sangallo και του Maderno.


















Leon Battista Alberti :Η Fontana di Trevi είναι η κατάληξη του Aqua Virgo,ενός υδραγωγείου που κατασκευάστηκε το 19 π.Χ.. Μεταφέρει το νερό από
τις πηγές Salone (20km έξω από τη Ρώμη) και τροφοδοτεί με νερό τις πηγές στο ιστορικό κέντρο της Ρώμης. Η ρωμαϊκή συνήθεια της οικοδόμησης ενός όμορφου σιντριβανιού στο τέλους ενός υδραγωγείου που μεταφέρει το νερό στη Ρώμη αναβίωσε ξανά τον 15
ο αιώνα.
Το 1453, ο παπάς Nicholas ο 5
ος τελείωσε το υδραγωγείο
Acqua Vergine και ανέθεσε στον αρχιτέκτονα ανθρωπιστή Leon
Battista Alberti, την κατασκευή αυτού του υπέροχου σιντριβανιού.





Η ανάπτυξη της προοπτικής ήταν μέρος μιας ευρύτερης τάσης προς το ρεαλισμό στις τέχνες. Με αυτό το στόχο, οι ζωγράφοι ανέπτυξαν επίσης άλλες τεχνικές, μελετώντας το φως, τη σκιά, τους κανόνες της βράχυνσης και στην περίπτωση του Leonardo Da Vinci, την ανθρώπινη ανατομία και τις επιστήμες της φύσης.

Κάτω από αυτές τις αλλαγές στην καλλιτεχνική μέθοδο υπήρχε μια ανανεωμένη επιθυμία να απεικονιστεί η ομορφιά της φύσης και να διευκρινιστούν τα αξιώματα της αισθητικής, με τα έργα του Leonardo, του

Michelangelo και του Raphael να αντιπροσωπεύουν την καλλιτεχνική κορύφωση και να αποτελούν πρότυπα για όλους τους επερχόμενους καλλιτέχνες.

Δεν μπορώ να μην αναφέρω επίσης, τον Sandro Botticelli, που ζωγράφισε υπό την προστασία και χορηγία των Μεδίκων στη Φλωρεντία, τον θαυμάσιο φλωρεντινό γλύπτη Donatello και τον Titian στη Βενετία, μεταξύ των άλλων ξεχωριστών καλλιτεχνών.

Παράλληλα με την επανάσταση στις τέχνες, συντελούνταν η επιστημονική επανάσταση, που σηματοδότησε την αρχή της σύγχρονης εποχής, ως μιαδιαδικασία εξέλιξης που εκτείνεται από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας. Το σημαντικότερο στοιχείο αυτής της επιστημονικής εξέλιξης δεν ήταν μια συγκεκριμένη ανακάλυψη, αλλά μάλλον μια διαδικασία για την ανακάλυψη, η επιστημονική μεθοδολογία για την μελέτη και κατανόηση των φυσικών φαινομένων και του κόσμου, που εστίαζε σε εμπειρικά στοιχεία, στη σημασία των μαθηματικών και την απόρριψη του Αριστοτελικού νόμου του "τελικού αιτίου". Οι πρώτοι υπερασπιστές αυτών των ιδεών ήταν ο Copernicus και ο Galileo.

Η νέα επιστημονική μέθοδος συνεισέφερε τα μέγιστα στους τομείς της αστρονομίας, της φυσικής,

της βιολογίας και της ανατομίας. Με τη δημοσίευση του έργου του γιατρού και ανατόμου Vesalius

«De humani corporis fabrica», προωθήθηκε μια νέα μηχανιστική αντίληψη του ανθρώπινου σώματος μέσω της παρατήρησης και της ανατομίας.


Τα δημοφιλέστερα θέματα στην τέχνη περιέλαβαν βιβλικούς χαρακτήρες και θέματα από την ελληνική

και ρωμαϊκή μυθολογία. Επίσης,δόθηκε μεγάλη έμφαση στη σημασία της Madonna, την οποία εμπνεύστηκαν από την κλασσική ρωμαϊκή και ελληνική τέχνη και επιπλέον, οι καλλιτέχνες άρχισαν να ενδιαφέρονται για το ανθρώπινο σώμα, ιδιαίτερα το γυμνό. Προσπάθησαν να εξιδανικεύσουν την ανθρώπινη μορφή, προσδίδοντάς της φυσική τελειότητα και εκφραστική αγνότητα. «Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου» με τις ιδανικές αναλογίες, που σχεδίασε ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, στηριζόμενος στο

σύγγραμμα De architectura του ρωμαίου αρχιτέκτονα του 1ου π.Χ. αιώνα Vitruvius, δείχνει ξεκάθαρα την επίδραση που είχαν οι συγγραφείς της αρχαιότητας στους στοχαστές της Αναγέννησης.


Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το χάσμα που διαιρεί άλλους δημιουργικούς στοχαστές όπως ποιητές,δοκιμιογράφους, φιλόσοφους και επιστήμονες –οι οποίοι γνώριζαν εδώ και αιώνες την καταξίωση - από τους καλλιτέχνες, άρχισε να μειώνεται. Αυτός άλλωστε ήταν και ο στόχος του ίδιου του Ντα Βίντσι, τον οποίο απασχολούσε πολύ η κοινωνική θέση του χειρωνάκτη καλλιτέχνη.

Οι άνθρωποι της εποχής έγιναν περισσότερο οραματιστές, άρχισαν να μοιράζονται τις ιδέες και να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον.















Titian – «Δανάη»1550-1553-Museo del Prado






Η θρησκεία





Τα νέα ιδανικά του Ανθρωπισμού, αν και πιό κοσμικά σε μερικές πτυχές, αναπτύσσονται ενάντια σε ένα

αδιαφιλονίκητο χριστιανικό φόντο, ειδικά στην Αναγέννηση του βορά.

Το μεγαλύτερο μέρος– αν όχι όλη – η νέα τέχνη ανατέθηκε από, ή ήταν αφιερωμένο στην, Εκκλησία.

Εντούτοις, η Αναγέννηση είχε βαθύτατη επίδραση στη σύγχρονη θεολογία, ιδιαίτερα όσον αφορά τον τρόπο που οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν τη σχέση μεταξύ ατόμου και Θεού. Πολλοί από τους σημαντικότερους θεολόγους της εποχής, εξάλλου,ήταν οπαδοί της μεθόδου των ανθρωπιστών.


Αν και ο μεσαίωνας έκλεισε με μια περίοδο πολιτικής δολοπλοκίας του παπισμού και η Αναγέννηση άρχισε με έντονες θρησκευτικές αναταραχές, σχίσματα, συγχωροχάρτια και τελικά με το κίνημα της προτεσταντικής Μεταρρύθμισης (Conciliarism), το οποίο επιδίωξε να περιορίσει τη δύναμη του Πάπα,

ο ανθρωπισμός και οι εκπρόσωποί του( Έρασμος, Zwingli, Μαρτίνος Λούθηρος)τελικά, διαδραμάτισαν

έναν ρόλο καταλυτικό, προκαλώντας τον ανασχηματισμό, οδηγώντας σε ρήξη τις πολιτικές αρχές του Βορά με τη ρωμαιοκαθολική Εκκλησία,που απαιτούσε την ηγεμονία στη δυτική Ευρώπη, καθώς επίσης και σε πολλές άλλες θρησκευτικές συζητήσεις και συγκρούσεις.



Κατά τη διάρκεια του 15ου αιώνα
η Αναγέννηση διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα από τον τόπο γεννήσεώς της τη Φλωρεντία, αρχικά στην υπόλοιπη Ιταλία και σύντομα στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η εφεύρεση της
τυπογραφίας με κινητά στοιχεία από τον Γουτεμβέργιο το 1450,επέτρεψε τη γρήγορη μετάδοση των νέων ιδεών, οι οποίες, βέβαια, διαφοροποιήθηκαν και άλλαξαν, προσαρμοζόμενες στις ιδιομορφίες των τοπικών πολιτισμών.




Στον 20ό αιώνα, οι μελετητές χώρισαν την Αναγέννηση ανάλογα με τις γεωγραφικές και εθνικές της

ιδιαιτερότητες: Ιταλική, Αγγλική, Γερμανική, Ισπανική,Γαλλική, Φλαμανδική, κτλ.















Προσχέδια του Leonardo da Vinci για την περίφημη τοιχογραφία του "Η μάχη του Anghiari" η οποία έχει χαθεί- (συγκεκριμένα, πρόκειται για μια τοιχογραφία ....που σκεπάζεται από μυστήριο.)



Ένα πολύ κατατοπιστικό άρθρο για τις γενικές συνθήκες
της εποχής είναι το
Αναγέννηση και Μεταρρύθμιση του
Παναγιώτη Βουλιάκη.



Πηγές:



1) Gombrich: «Η ιστορία της Τέχνης»

2) «Προσεγγίσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας από την
Αναγέννηση έως τις μέρες μας»
Β’ Συνέδριο Ιστορίας της
Τέχνης, Αθήνα, Νοέμβριος του 2005.







Αυτοπροσωπογραφία της Sofonisba Anguissola (1556) -Mουσείο Kunsthistoriches, Βιέννη

Από το θαυμάσιο βιβλίο της Frances Borzello "Seeing Ourselves: Women's Self-portraits"

"....η θέση των καλλιτέχνιδων στον κόσμο της τέχνης και στην ιδεολογία της εποχής τους ήταν άμμεσα συνδεδεμένη με τις αυτοπροσωπογραφίες τους......(οι οποίες) δεν αποτελούν αθώες αντανακλάσεις του τί έβλεπαν οι καλλιτέχνιδες όταν κοιτούσαν τον καθρέφτη τους. Είναι ένα μέρος της γλώσσας που οι ζωγράφοι χρησιμοιποιούν ώστε να κάνουν μια δήλωση, από την πολλή απλή "έτσι φαίνομαι", στην πιο πολύπλοκη "αυτή πιστεύω πως είμαι".
Έφτασα τελικά στο συμπέρασμα πως καμία γυναικεία αυτοπροσωπογραφία δεν θα πρέπει να θεωρείται ως δεδομένη...."