- "Γυναίκες Εικαστικοί στην Ιστορία της Τέχνης"
Τα άρθρα που ακολουθούν, αφορούν κατά κύριο λόγο τις γυναίκες εικαστικούς, ζωγράφους, γλύπτριες, φωτογράφους, χαράκτριες, κτλ.

- Kαθώς πρόκειται για μια διαρκή έρευνα και αναζήτηση πηγών και πληροφοριών, τα ήδη δημοσιευμένα άρθρα ανανεώνονται κάθε τόσο με συμπρηρωματικά στοιχεία, ώστε να αποκτήσουν μια όσο το δυνατόν πληρέστερη μορφή.

-Δημοσίευση :περιοδικό "Ρωγμές"

Σάββατο, 1 Νοεμβρίου 2008

"ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ " (-6)


Επίλογος στο Μεσαίωνα


(Το πέρασμα στην Αναγέννηση)
























«Το ροζ παράθυρο» στην ανατολική πλευρά του Καθεδρικού του Durham-1093


Έχουμε βγει ήδη από την Εποχή του Σκότους, όπως ονομάστηκε υποτιμητικά ο Μεσαίωνας, μια εποχή,

δηλαδή, που αρχίζει περίπου από τον καιρό του Μεγάλου Κωνσταντίνου (4ος αιώνας) και του Πάπα

Γρηγορίου του 1ου (6ος αιώνας) -ο οποίος επέβαλλε την αρχή πως «οι εικόνες είναι χρήσιμες για να διδάσκουν στους πιστούς το Λόγο του Θεού»- μέχρι περίπου τον 11ο αιώνα (αν και όσον αφορά την πρώην Ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία-Βυζάντιο, η εξέλιξη ήταν διαφορετική)


Πρόκειται για μια εποχή μετακινήσεων, πολέμων και αναταραχών, συνθήκες που απομάκρυναν τους ανθρώπους από την αρχαία γνώση, βυθίζοντάς τους στο σκοτάδι.

Πρόκειται επίσης για μια εποχή κατά την οποία η Εκκλησία θεμελιώνει τη δύναμή της σ’ Ανατολή (Βυζάντιο) και Δύση, κι από το μεσογειακό νότο μέχρι το βορά.

Αυστηρά καθορισμένα χρονικά όρια δεν υπάρχουν γι’ αυτή την περίοδο.

Σε ό,τι αφορά την τέχνη κράτησε σχεδόν 500 χρόνια, από το 500 μ.Χ. ως το 1000 μ.Χ. και όπως είδαμε, η σημερινή αντίληψη που απαιτεί από τον καλλιτέχνη να είναι πρωτότυπος, δεν ίσχυε τότε – σχεδόν για όλους τους λαούς. Παρ’ όλ’ αυτά, ακόμα και κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες υπήρχαν αρκετά περιθώρια για να δείξει κανείς αν ήταν ικανός μάστορας ή όχι.


Η θεματολογία περιοριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην εκκλησιαστική εικονογραφία και παράδοση και οι

καλλιτέχνες δούλευαν βάση παλαιών προτύπων, που αποτελούσαν αξιοσέβαστα υποδείγματα της σωστής

παρουσίασης των βίων των αγίων και της ζωής του Χριστού. Την τέχνη που έδειχνε τη «λειτουργία της ψυχής» την είχαν ανακαλύψει πρώτοι οι Έλληνες. Έτσι, η αρχαιοελληνική παράδοση αποτέλεσε ένα ισχυρό υπόβαθρο, πάνω στο οποίο στηρίχτηκε η Εκκλησία, ώστε να μπορέσει να χρησιμοποιήσει τις εικόνες για τους δικούς της σκοπούς, καθώς ο Πάπας Γρηγόριος ο Α΄ πρέσβευε πως «η ζωγραφική είναι για τον αναλφάβητο ό,τι η γραφή για όσους μπορούν να διαβάσουν». Σαν συνέπεια, προέκυψε το νέο μεσαιωνικό είδος που είδαμε στα προηγούμενα κεφάλαια, τα illuminated manuscripts-εικονογραφημένα χειρόγραφα.




















Αγία Σοφία
Κωνσταντινούπολης (βασιλική)
, χτίστηκε επί Ιουστινιανού του Α'
το 532, από τους γεωμέτρες Ανθέμιο και ο Ισίδωρο.






















εσωτερικό του ναού
















τα παλαιότερα ψηφιδωτά. ανήκουν στον 8ο αιώνα, ενώ οι τοιχογραφίες έγιναν τον 11ο αιώνα






















λεπτομέρεια


Το 1066μ.Χ. ως χρονολογία ορόσημο της κατάκτησης της Αγγλίας από τους Νορμανδούς(μάχη του Hastings), εγκαινιάζει την εποχή της ανέγερσης των μεγάλων καθεδρικών ναών (αβαεία), από τους επισκόπους και τους ευγενείς, τους νέους φεουδάρχες.

















Καθεδρικός της Durham, 1093 –Αγγλία (νορμανδικός ρυθμός)
Το μεγαλύτερο νορμανδικού ρυθμού μνημείο της Ευρώπης.



















Εσωτερικό του καθεδρικού




Τα αβαεία αποτελούσαν σύμβολα δύναμης και εδραίωσης της Εκκλησίας στις νεοκατακτηθείσες χώρες. Ο ρυθμός με τον οποίο ανεγείρονταν αυτά τα κτήρια στην Αγγλία, για περίπου έναν αιώνα, είναι γνωστός ως νορμανδικός και ως ρομανικός στην ηπειρωτική Ευρώπη. Αντικατέστησε τις πρώτες εκκλησίες, τις βυζαντινού τύπου βασιλικές και τις διάφορες αρχιτεκτονικές φόρμες που χρησιμοποίησαν σ’ αυτές οι Ρωμαίοι. Σ’ αντίθεση με τις εκκλησίες του Βυζαντίου όπου διακοσμούνταν από τις αρχές σχεδόν του Χριστιανισμού με τοιχογραφίες, θαυμάσια ψηφιδωτά και φορητές εικόνες, η μοναδική

διακόσμηση των ρομανικών εκκλησιών ήταν τα αρχιτεκτονικά στοιχεία και άρχισαν μόλις το 12ο αιώνα

να διακοσμούνται με γλυπτά, για πρώτη φορά στη Γαλλία (Αrles).

























Ο καθεδρικός του Αγ. Τροφίμου στην Αρλές (12ος αιώνας -ρομανικός ρυθμός)


















λεπτομέρεια του υπέρθυρου














εσωτερικό


Ο 12
ος αιώνας, ως γνωστόν, ήταν ο αιώνας των Σταυροφοριών. Ήταν φυσικό να υπάρχει περισσότερη
επαφή από πριν με τη βυζαντινή τέχνη και πολλοί καλλιτέχνες της Δύσης άρχισαν να μιμούνται και να
συναγωνίζονται τα μεγαλόπρεπα εικονίσματα της Ανατολικής εκκλησίας. Σε καμία άλλη εποχή της ιστορίας δεν πλησίασε τόσο πολύ η ευρωπαϊκή τέχνη τα ιδανικά της Ανατολικής, όσο στην ακμή του ρομανικού ρυθμού.

Είναι επίσης η εποχή που αρχίζουν να χρησιμοποιούνται στους δυτικούς ναούς τα βιτρώ (υαλογραφίες).

Οι καλλιτέχνες, καθώς δεν αισθάνονταν καμία υποχρέωση να μελετούν και να μιμούνται τη φύση, ήταν ελεύθεροι να χρησιμοποιήσουν τα έντονα χρώματα, το λαμπερό χρυσό, το θερμό κόκκινο,το βαθύ πράσινο, αξιοποιώντας σωστά την ανεξαρτησία τους από τη φύση. Αυτή η απελευθέρωση τους έδωσε τη δυνατότητα να εκφράσουν με μοναδικό τρόπο την ιδέα του υπερφυσικού.

























«Η Μαρία η Μαγδαληνή ανακοινώνει την Ανάσταση στους μαθητές» 12ος αιώνας.Αγγλικό illuminated manuscript από το ψαλτήρι του Αγ. Αλβανού

























«Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος, ιεραπόστολοι στους Σλάβους»,

από το Μηνολόγιο του αυτοκράτορα Βασίλειου Β’ του Βουλγαροκτόνου (976-1025).























"H Προσκύνηση των Mάγων", τέλη του 11ου αι. aπό την ψηφιδωτή διακόσμηση στο εσωτερικό του καθολικού της Mονής Δαφνίου.



































Χριστός - Παντοκράτορας (εγκαυστική)-πρώτο μισό του 6ου αιώνα.

Η εξαιρετικά υψηλή στάθμη της ζωγραφικής και η χρησιμοποίηση

του εικονογραφικού τύπου σε έργα μικροτεχνίας των ανακτόρων

και ανακτορικά νομίσματα, δικαιολογούν την προέλευση του έργου

από εργαστήρι της Κωνσταντινούπολης. Πιθανόν απεστάλη από

τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό ώς δώρο στη Μονή του Σινά που

ο ίδιος ίδρυσε και προικοδότησε.



Η δυτική Ευρώπη διέφερε πάντα ουσιαστικά από την Ανατολή. Εκεί, οι ρυθμοί και οι τάσεις διαρκούσαν χιλιάδες χρόνια και δεν φαινόταν να υπάρχει λόγος ν’ αλλάξουν. Η Δύση ουδέποτε γνώρισε αυτή την ακινησία. Ήταν πάντα ανήσυχη, ψάχνοντας για νέες λύσεις και νέες ιδέες (σύμφωνα με τον Gombrich).

Στην αρχιτεκτονική, για παράδειγμα, η οποία έπαιξε τεράστιο ρόλο στη διαμόρφωση των διαφόρων καλλιτεχνικών τάσεων και προηγείτο πάντα των άλλων τεχνών, ο βαρύς και βλοσυρός ρομανικός ρυθμός -που είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο- δεν κράτησε πέρα απ’ τον 12ο αιώνα. Σύντομα ξεπεράστηκε

και έδωσε τη θέση του στη νέα αρχιτεκτονική αντίληψη που γεννήθηκε στη βόρεια Γαλλία, τον γοτθικό ρυθμό .






Notre-Dame de Reims(Η Κυρία της Ρέιμς) Παναγία των Παρισίων-1163-1250

































Ένα από τα ομορφότερα εσωτερικά εκκλησιών, της
Sainte Chapelle,
αρκετά κοντά στην Notre-Dame. Χτίστηκε από το Louis ΙΧ τον 13 αιώνα.



















Ο 13ος αιώνας υπήρξε ο αιώνας των μεγάλων καθεδρικών ναών, όπου είχαν συμπράξει όλοι σχεδόν οι κλάδοι της τέχνης. Σταδιακά, ο γοτθικός ρυθμός εξαπλώθηκε στη Γερμανία και στις υπόλοιπες χώρες της Βόρειας Ευρώπης και ενώ η ζωγραφική του Βορά περιοριζόταν ακόμα στα χειρόγραφα, η υαλογραφία και η γλυπτική βρήκαν τις ευνοϊκότερες συνθήκες για ν’ αναπτυχθούν, όπως βλέπουμε στις φωτογραφίες.

Παράλληλα, έχουμε μια σταδιακή στροφή προς την παρατήρηση και μίμηση της φύσης .

Για τους γλύπτες ήταν πιο εύκολο να παραστήσουν τη φύση απ’ ότι για τους ζωγράφους, αφού δεν χρειαζόταν να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση του βάθους με τη βράχυνση των μελών ή με τη φωτοσκίαση. Τα αγάλματα στέκουν στον πραγματικό χώρο, στο πραγματικό φως (Gombrich).


Ο καθεδρικός ναός των Αγ.Πέτρου και Παύλου στο Naumburger της Γερμανίας αποτελεί ένα σημαντικό

αρχιτεκτονικό δείγμα συνδυασμού ύστερου ρομανικού και πρώιμου και ύστερου γοτθικού ρυθμού, με εξαιρετικό γλυπτό διάκοσμο.












Καθεδρικός του Naumburger -

13ος αιώνας























«
Ekkehard και Uta», οι δωρητές του ναού- 1249-1255
















"ΟΧριστός μπροστά στον Πιλάτο"- 1250













"Ο Μυστικός Δείπνος"

Το ίδιο διαπιστώνουμε και σε άλλους καθεδρικούς,
όπως στον Καθεδρικό του Στρασβούργου, του οποίου η ανέγερση διήρκησε από το 1176 ως το 1439.















Ο Καθεδρικός του Στρασβούργου




















"Οι σοφές παρθένες και ο Χριστός"από το περιστύλιο του ναού












"Η κοίμηση της Θεοτόκου" νότιο τύμπανο - 1230












Η κεντρική πύλη






Από εδώ και στο εξής η πορεία των τεχνών προς μια

θεαματική εξέλιξη, τέτοια που δεν γνώρισε ποτέ ξανά

ο ανθρώπινος κόσμος, θα είναι μη αναστρέψιμη.


Οι Ιταλοί, θα πάρουν ξανά τη σκυτάλη και θα κάνουν το άλμα που χώριζε τη ζωγραφική απ’τη γλυπτική, ένα άλμα, που το οφείλουν - κατά τον Gombrich - στην κληρονομιά της Βυζαντινής τέχνης, η οποία παρά την αυστηρότητά της, διαφύλαξε πιο πολλά στοιχεία από τις ανακαλύψεις των ζωγράφων της ελληνιστικής εποχής, απ’ όσα διασώθηκαν στην εικαστική γραφή του Μεσαίωνα στη Δύση.










Πηγές:


- "Ιστορία της Τέχνης" : Ε.Η.Gombrich








5 σχόλια:

Vernardos είπε...

Συγχαρητήρια,
Τέλειωσες με τον μεσαίωνα,περίοδος που ασκεί πάνω μου μια ανεξέγητη γοητεία.
Επίτρεψέ μου να αντιγράψω ένα ποίημα του 12ου αιώνα από το Τέχνη και κάλλος στην αισθητική του μεσαίωνα του Uberto Eco :
"Κάθε πλάσμα αυτού του κόσμου
σαν βιβλίο ή ζωγραφιά
για μας είναι ένας καθρέφτης
της ζωής μας ,του θανάτου,της θέσης και της μοίρας μας
πιστό σημείο.
Το ρόδο σκιαγραφεί τη θέση μας,
της θέσης μας χαριτωμένο σχόλιο,
της ζωής μας ερμηνεία
ανθίζει με το χάραμα
με το άνθος του μαραίνεται,
στα γηρατειά του σούρουπου."
( υπήρχαν άνω τελείες )
ΑΛΑΝΟΣ ΤΗΣ ΛΙΛΛΗΣ
http://www.newadvent.org/cathen/01244e.htm

Λάκης Φουρουκλάς - Lakis Fourouklas είπε...

Τι να πω; Θαυμάζω το κουράγιο σου και σ' ευχαριστώ για όσα μας χαρίζεις. Νύχτα καλή

eicastikon είπε...

Βερνάρδε:

Δεν ξεμεπερδεύει κανείς εύκολα με τον Μεσαίωνα, γιατί είναι τόσα πολλά αυτά που πρέπει ν' αναφέρει και πολύ δύσκολο να βγει μια περίληψη που δεν θα κουράζει αλλά θα διαφωτίζει τον αναγνώστη.
Το προσπάθησα πάντως.

Ευχαριστώ για το ποίημα του Εco.
Έτσι είναι: κάθε πλάσμα αυτού του κόσμου, ένας καθρέφτης για μας.

Ενδιαφέρουσα η παραπομπή.
Και φυσικά ο Alain de l'Isle είναι ένας απ' τους πολλούς λόγιους που δεν γνώριζα.

Να είσαι καλά!




Λάκη:

Ξέρεις, ίσως δεν είναι θέμα κουράγιου,τελικά, αλλά αγάπης, ή μεράκι.
Όταν υπάρχουν αυτά τα δύο σχεδόν τα πάντα είναι εφικτά, νομίζω.

Καλό βράδυ




και

Καλό μήνα και στους δύο!

Roadartist είπε...

Πολύ ενδιαφέρον blog και εξαιρετική ανάρτηση!

eicastikon είπε...

Ευχαριστώ Roadartist,

καλωσόρισες.


Αυτοπροσωπογραφία της Sofonisba Anguissola (1556) -Mουσείο Kunsthistoriches, Βιέννη

Από το θαυμάσιο βιβλίο της Frances Borzello "Seeing Ourselves: Women's Self-portraits"

"....η θέση των καλλιτέχνιδων στον κόσμο της τέχνης και στην ιδεολογία της εποχής τους ήταν άμμεσα συνδεδεμένη με τις αυτοπροσωπογραφίες τους......(οι οποίες) δεν αποτελούν αθώες αντανακλάσεις του τί έβλεπαν οι καλλιτέχνιδες όταν κοιτούσαν τον καθρέφτη τους. Είναι ένα μέρος της γλώσσας που οι ζωγράφοι χρησιμοιποιούν ώστε να κάνουν μια δήλωση, από την πολλή απλή "έτσι φαίνομαι", στην πιο πολύπλοκη "αυτή πιστεύω πως είμαι".
Έφτασα τελικά στο συμπέρασμα πως καμία γυναικεία αυτοπροσωπογραφία δεν θα πρέπει να θεωρείται ως δεδομένη...."